Zaproszenie do udziału w badaniu

Równouprawnienie i funkcjonowanie Kościołów oraz wspólnot wyznaniowych w Polsce

Szanowni Państwo,
Przedstawiciele Kościołów, związków wyznaniowych i wspólnot religijnych, osoby odpowiedzialne za administrację oraz życie swoich wspólnot,

Obserwatorium Duszpasterskie zaprasza Państwa do udziału w badaniu poświęconym rzeczywistym warunkom funkcjonowania Kościołów, związków wyznaniowych oraz innych wspólnot religijnych w Polsce.

Podejmujemy to zagadnienie, ponieważ rozmowa o wolności religijnej, równouprawnieniu Kościołów i autonomii wspólnot zbyt często zatrzymuje się na poziomie deklaracji, ogólnych ocen albo formalnego opisu istniejącego systemu prawnego. Tymczasem pomiędzy treścią normy prawnej a codzienną praktyką działania instytucji może istnieć przestrzeń, której nie da się poznać bez wysłuchania samych wspólnot. Może to być przestrzeń dobrej współpracy, poprawnego stosowania prawa i wzajemnego szacunku. Może jednak obejmować również niejasności proceduralne, nierówne praktyki, trudności administracyjne, ograniczenia albo sytuacje postrzegane jako ingerencja w autonomię wspólnoty.

Chcemy tę przestrzeń rozpoznać możliwie rzetelnie.

Badanie kierujemy zarówno do Kościołów i związków wyznaniowych, których sytuację regulują odrębne ustawy, do wspólnot wpisanych do Rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych, jak również do wspólnot religijnych działających w innych dopuszczalnych prawem formach organizacyjnych, w tym takich, które nie posiadają statusu zarejestrowanego związku wyznaniowego. Interesuje nas bowiem nie hierarchia podmiotów religijnych, lecz ich rzeczywiste doświadczenie funkcjonowania w polskiej przestrzeni prawnej, społecznej i instytucjonalnej.

Punktem odniesienia badania są obowiązujące normy dotyczące między innymi wolności sumienia i religii, równouprawnienia Kościołów i innych związków wyznaniowych, autonomii wspólnot oraz ich relacji z organami państwa i samorządu. Nie pytamy jednak wyłącznie o formalną znajomość przepisów. Chcemy sprawdzić, jak zasady te funkcjonują w praktyce.

Dlatego w ankiecie pytamy między innymi o doświadczenia kontaktu z administracją publiczną, możliwość korzystania z przestrzeni publicznej, udział w konsultacjach, działalność społeczną i duszpasterską, dostęp duchownych do osób przebywających w instytucjach publicznych, przejrzystość procedur oraz sytuacje, w których organy publiczne pomagały wspólnocie w realizacji przysługujących jej praw.

Pytamy również o doświadczenia trudniejsze. O odmienne traktowanie w porównywalnych sytuacjach, dodatkowe wymagania administracyjne, brak jasnej podstawy podejmowanych działań, ograniczenie dostępu do określonych form działalności, nieformalne oczekiwania wobec wspólnoty oraz przypadki, w których działania instytucji publicznych dotykały spraw uznawanych przez wspólnotę za należące do jej wewnętrznej autonomii.

Nie zakładamy jednak, że takie zjawiska występują.

Równie istotna jest dla nas możliwość ustalenia, że w określonych obszarach przepisy funkcjonują prawidłowo, organy państwa działają bezstronnie, a różnice statusu prawnego nie prowadzą do różnic w praktycznym korzystaniu z przysługujących praw. Badanie nie zostało stworzone po to, aby potwierdzić wcześniej przyjętą tezę. Jego zadaniem jest zgromadzenie doświadczeń, które pozwolą sprawdzić, jak wygląda rzeczywistość.

Ta zasada jest szczególnie ważna dla Obserwatorium Duszpasterskiego. Naszym zadaniem nie jest przesądzanie odpowiedzi przed zadaniem pytania, lecz uważne obserwowanie doświadczeń ludzi i wspólnot, porządkowanie zgromadzonego materiału i wskazywanie zjawisk, które wymagają dalszej refleksji. Taki właśnie sposób pracy określa misję Obserwatorium. Obserwatorium Duszpasterskie

Zależy nam również na czymś więcej niż opisaniu problemów. Badanie ma służyć lepszemu rozpoznaniu warunków, w których funkcjonują wspólnoty religijne w Polsce, oraz wskazaniu obszarów wymagających większej świadomości prawnej, lepszej praktyki administracyjnej albo pogłębionej debaty.

Jeżeli okaże się, że część trudności wynika nie z samych regulacji, lecz z niewystarczającej znajomości prawa, zarówno po stronie administracji, jak i samych wspólnot, również będzie to ważny wynik. Jeżeli doświadczenia poszczególnych Kościołów okażą się znacząco odmienne, będziemy mogli pytać o przyczyny tych różnic. Jeżeli natomiast dane pokażą, że określone mechanizmy funkcjonują dobrze, warto będzie je wskazać jako praktyki, które mogą służyć innym instytucjom i wspólnotom.

W tym znaczeniu badanie ma również wymiar praktyczny. Chcemy, aby pomagało Kościołom i wspólnotom lepiej rozpoznawać przysługujące im prawa, świadomiej korzystać z dostępnych instrumentów, dokumentować własne doświadczenia oraz podejmować dialog z instytucjami publicznymi na podstawie faktów, a nie wyłącznie jednostkowych przekonań.

Szczególnie zależy nam na głosach wspólnot mniejszych i mniej rozpoznawalnych. Ich doświadczenia są często słabiej obecne w publicznej dyskusji, mimo że również należą do rzeczywistego obrazu życia religijnego w Polsce. Nie oznacza to jednak uprzywilejowania jednej kategorii respondentów. Równie ważne są doświadczenia dużych Kościołów oraz wspólnot posiadających długoletnią historię i rozbudowane relacje instytucjonalne. Dopiero zestawienie różnych perspektyw pozwala dostrzec, które problemy mają charakter jednostkowy, które zależą od określonego statusu lub lokalnej praktyki, a które mogą mieć znaczenie szersze.

Zwracamy się dlatego do Państwa z prośbą nie tylko o wypełnienie ankiety, ale o potraktowanie jej jako możliwości wniesienia doświadczenia własnej wspólnoty do szerszej analizy życia religijnego w Polsce.

Nie oczekujemy określonych odpowiedzi.

Oczekujemy odpowiedzi możliwie zgodnych z Państwa rzeczywistym doświadczeniem.

Jeżeli relacja z administracją publiczną układa się prawidłowo, chcemy o tym wiedzieć. Jeżeli organy państwa pomagały wspólnocie w realizacji jej praw, jest to dla nas równie ważna informacja jak opis trudności. Jeżeli występowały bariery, nierówne traktowanie albo działania budzące wątpliwości z punktu widzenia autonomii wspólnoty, chcemy również stworzyć przestrzeń do ich opisania.

Tylko w taki sposób można przejść od pojedynczych opinii do uporządkowanej wiedzy.

Zebrany materiał ma służyć analizie doświadczeń wspólnot, przygotowywaniu obserwacji i raportów Obserwatorium oraz pogłębianiu debaty dotyczącej rzeczywistych warunków wykonywania wolności religijnej i działalności Kościołów w Polsce. Obserwatorium rozdziela przy tym materiał obserwacyjny od późniejszego komentarza i analizy, co jest jednym z przyjętych przez projekt założeń metodologicznych. Obserwatorium Duszpasterskie

Nie chodzi nam o przeciwstawianie Kościołów państwu ani jednych wspólnot drugim. Nie chodzi również o tworzenie rankingu wyznań czy budowanie obrazu konfliktu tam, gdzie go nie ma. Interesuje nas znacznie trudniejsze pytanie: w jakich warunkach różne wspólnoty religijne rzeczywiście wykonują swoją misję w Polsce i czy obowiązujące zasady wolności, autonomii oraz równouprawnienia znajdują odzwierciedlenie w codziennej praktyce?

Odpowiedź na to pytanie wymaga głosu samych wspólnot.

Dlatego zapraszamy Państwa do udziału w badaniu, niezależnie od liczebności wspólnoty, jej tradycji, historii, struktury organizacyjnej czy sposobu uregulowania jej sytuacji prawnej.

Każde doświadczenie może pomóc zobaczyć fragment rzeczywistości, którego bez Państwa głosu nie dostrzeżemy.

Zapraszamy do udziału w badaniu
„Równouprawnienie i funkcjonowanie Kościołów oraz wspólnot wyznaniowych w Polsce”.

Obserwatorium Duszpasterskie
Uważniej patrzeć. Lepiej rozumieć.